IJzerpoeder als energiebron kan een rol spelen in de energietransitie. Delfzijl kan daarbij wereldwijd rolmodel zijn. ,,Technisch kan het. Het heeft nu tijd en aandacht nodig’’
Op de terugreis van een bijeenkomst van het Europees Ruimteagentschap ESA in Noordwijk, besloot professor Philip de Goey van TU Eindhoven in 2015 het roer om te gooien. ,,Met partners wereldwijd deden we al enkele jaren onderzoek naar het gedrag van poeders. Heel fundamenteel onderzoek, het had niets te maken met de opslag van energie.’’
Dat verandert als de discussie zich meer richt op de vraag of metaalpoeders gebruikt kunnen worden voor de opslag van energie. ,,Want energie opslaan, dat is waar we tegenaan lopen in het verhaal van de energietransitie.’’
Naar het idee van De Goey kan energieopslag in ijzerpoeder impact hebben. In de auto, terug van een discussie bij ESA, hakt hij de knoop door. ,,Ik besloot me volledig op de mogelijkheden van ijzerpoeder te richten. Al het onderzoek dat ik tot dan deed op het gebied van energie heb ik aan de kant gezet om van ijzerpoeder een thema te maken binnen de TU. Waarbij het voor mij voorop stond dat we ons ook op recycling zouden richten.’’
Als ijzerpoeder verbrandt komt daar geen CO2 bij vrij. De verbranding geeft een temperatuur van 2000 graden. Die warmte kan ingezet worden om energie op te wekken.
Nationaal Groeifonds
Na de verbranding van het ijzerpoeder resteert roest. Met waterstof kan dat roest weer gerecycled worden tot ijzer. Het poeder kan zonder grote problemen over water en weg getransporteerd worden naar de plek waar energie schaars is of nodig.
Acht jaar later is ijzerpoeder een groot onderzoeksthema binnen de TU. Er is een innovatiecentrum gekomen, Metalot, dat de brug vormt tussen universiteit en industrie, er is een consortium met verschillende bedrijven en bij brouwerij Swinkels in Lieshout is een proefopstelling geplaatst.
Ook wordt gewerkt aan een aanvraag voor geld uit het Nationaal Groeifonds. Onderdeel van dat voorstel is de ontwikkeling van plannen in Farmsum. In Farmsum moet voor het oog van de wereld duidelijk worden wat de mogelijkheden zijn van ijzerpoeder als energiebron.
Met de voortzetting van schrootverwerker PMC en de bouw van fabrieken in de directe omgeving wil het bedrijf Iron+ ijzerpoeder produceren en zelf het waterstof maken om zo een schone en circulaire energiebron te creëren.
Het grote voordeel van ijzerpoeder is, zeggen de initiatiefnemers, het volume. IJzerpoeder gebruiken voor opslag van energie vraagt veel minder ruimte dan bijvoorbeeld batterijen of waterstof. ,,Daarnaast is ijzerpoeder veilig. Je kunt het bij wijze van spreken in een schuurtje opslaan of in de open lucht, er gebeurt niks mee’’, zegt Guy Willems van EM Groep.
Marc van Genderen van de bij het project betrokken start-up Solid wijst op Pernis. ,,Wil je Pernis volledig elektrificeren, heb je batterijen nodig die drie keer de oppervlakte van Pernis zelf beslaan. Gebruik je waterstof heb je ongeveer 40 procent van de oppervlakte van Pernis nodig. En voor ijzerpoeder praat je maar over enkele procent.’’
Zetje naar opschaling
Technisch is het mogelijk ijzerpoeder in te zetten als energieopslag, concludeert De Goey. ,, Het moet tijd en aandacht krijgen om te ontwikkelen. De grote uitdaging zit erin dat je het ijzerpoeder voor een goede prijs bij de fabriek krijgt. IJzerpoeder maken is nu nog niet goedkoop en groene waterstof is in een land als Nederland, waar de zon niet altijd schijnt en het niet altijd waait, duur.’’
In Farmsum moeten de aandacht en ontwikkeling, waarover De Goey spreekt, bij elkaar komen. Het zetje om tot opschaling te kunnen komen, kan hier gegeven worden, hopen de initiatiefnemers.
Schrootverwerker Purified Metal Company (PMC) is daarbij de basis. Twee jaar na de opening ging schrootverwerker PMC vorig jaar failliet. Het bedrijf verwerkte met asbest en chroom-6 vervuild staal op een schone manier tot nieuw te gebruiken staal.
Aanvankelijk kwam er te weinig schroot naar de fabriek. Vervolgens deed de energiecrisis het bedrijf de das om. Iron+, een combinatie van drie bedrijven (EM Groep, NoWit en Pometon) wil PMC nu voortzetten. ,,We zetten het oude proces van PMC voort, maar willen ook ijzerpoeder gaan produceren’’, zegt Chris Kamp van Iron+.
Drie fabrieken
Daar blijft het niet bij. In Farmsum wil Iron+ het hele proces circulair maken. Daarvoor hoopt het bedrijf op het terrein van Aldel aan de slag te kunnen met nog eens drie fabrieken. Een fabriek verwerkt vervuild slib en produceert daarbij stoom, een tweede benut dat stoom om in combinatie met groen gas groene waterstof te maken. Een derde gebruikt dat waterstof om het verbrande ijzerpoeder te regenereren.
“Opslag van energie is het probleem waar we tegenaanlopen in de energie- transitie”
Het idee om zelf waterstof te maken, is in de ogen van professor De Goey een van de pilaren van het project in Farmsum. ,,Het idee om dit te doen werd realiseerbaar toen bleek dat we goedkoop waterstof kunnen krijgen.’’
Angst voor te weinig schroot omdat slopers en verwerkers liever voor goedkopere alternatieven kiezen, heeft Chris Kamp niet. ,,We zijn bijvoorbeeld in gesprek met de NAM. Die moeten hun gaswinningsinstallaties ontmantelen. Die zijn vervuild net als de gasleidingen. Wij kunnen dat verwerken. Komen we tot een deal hebben we voor de eerste 10, 15 jaar een goed aanbod. Hoe mooi zou het zijn dat de gaswinning nu aan de basis staat van een nieuwe energiebron?’’
Kamp zegt met meer partijen te praten. Ook in Delfzijl. Oliemaatschappijen hebben afgeschreven boorplatformen op zee staan. Die kunnen ze naar alle havens brengen, maar in de haven van Delfzijl is een plek waar het vervuilde staal verwerkt kan worden. Daarover praten we bijvoorbeeld met Wagenborg die hier in een rol kan spelen.’’
Ook is er contact met energiebedrijf Eneco om te zien of die uit het gegenereerde ijzerpoeder elektriciteit kan opwekken.
Op weg naar een “IJzerpoederhub”
Want, zegt Kamp, met bedrijven in de regio Delfzijl wil Iron+ het project verder brengen. ,,Daarom is het voor ons een voorwaarde dat we in de buurt van PMC deze ijzerpoederhub kunnen maken. Het terrein van Aldel is voor ons heel geschikt. Het heeft de omvang, het ligt aan water, heeft een grote elektriciteitsaansluiting en qua leidingen is de infrastructuur er voor ons perfect.’’
De gedachte is dat Delfzijl de wereld laat zien dat ijzerpoeder wereldwijd een rol kan spelen in de energietransitie. Mochten de plannen doorgaan, is er dan vraag naar de ongeveer 150.000 ton ijzerpoeder die in Delfzijl wordt geproduceerd?
Ja, zegt Guy Willems van EM Groep onomwonden. ,,Ik kan geen namen noemen, maar er zijn zat bedrijven, grote bedrijven, die ijzerpoeder uit Delfzijl willen afnemen. Bedrijven die energie nodig hebben en daarom het poeder, als het betaalbaar is, graag willen hebben.’